Mangala nasıl oynanır?

1 Tahta ve kurulum

Tahtada her oyuncunun önünde 6 küçük kuyu ve oyuncunun sağ yanında bir hazine vardır; toplam 12 kuyu ve 2 hazine. Her kuyuya 4 taş konur, yani oyunda toplam 48 taş bulunur. Hazineler boş başlar.

Aşağıdaki çizimlerde sen alt sıradasın. Taşlar saatin tersi yönünde, yani alt sırada soldan sağa, sonra hazinene, sonra rakibin sırasında sağdan sola ilerler. Üst soldaki kutu rakibin hazinesi, alt sağdaki kutu seninkidir. Her kuyunun tam karşısında rakibin bir kuyusu vardır.

Turnuvada ilk hamleyi kura belirler; kimin başlayacağına başka bir şeyle karar vermek isterseniz atılacak yazı-tura da işi görür.

2 Hamle: ilk taş aynı kuyuya

Sıra sende iken kendi kuyularından birini seçer, içindeki taşların hepsini eline alırsın. İlk taşı aldığın kuyuya geri bırakırsın, kalanları saatin tersi yönünde her kuyuya birer taş olacak şekilde dağıtırsın. Rakibin kuyularından da geçersin, ama rakibin hazinesine taş bırakmazsın; orayı atlayıp devam edersin. Kendi hazinene ise bir taş bırakırsın.

Örnekte soldan ilk kuyudaki 4 taş alındı: ilki yine o kuyuya, diğer üçü sağdaki üç kuyuya düştü. Son taş kendi kuyularından birine, içinde zaten taş olan bir kuyuya düştüğü için bir şey olmadan sıra rakibe geçti.

Kuyuda tek taş varsa

Seçtiğin kuyuda yalnızca bir taş varsa o taş geri bırakılmaz; bir yandaki (sağındaki) kuyuya taşınır.

13'ten fazla taş dağıtıyorsan tahta bir tur dolanır; taşı aldığın kuyu da bu turda diğerleri gibi birer taş alır, atlanmaz.

3 Son taş hazinene düşerse: tekrar oyna

Elindeki son taş kendi hazinene denk gelirse tekrar oynama hakkın olur. Bu yüzden hazineye tam denk gelen kuyuları aramak mangalada en temel tekniktir: kendi sıranın içinde kuyunun hazineye uzaklığı ile içindeki taş sayısını karşılaştırırsın.

Örnekte soldan dördüncü kuyuda 4 taş var ve hazine tam 4 adım ötede: son taş hazineye düştü, sıra yine sende.

4 Çift kuralı: rakibin kuyusunu çift yap

Son taşın rakibinin bölgesindeki bir kuyuya düşüyor ve o kuyudaki taş sayısını çift yapıyorsa (2, 4, 6, 8, ...) o kuyudaki bütün taşları alıp hazinene koyarsın. Kuyuda önceden tek taş varsa bile sayı son taşınla çift oluyorsa kural işler; sayı tek kalıyorsa hiçbir şey olmaz.

Örnekte rakibin kuyusunda 3 taş vardı, son taş 4'e tamamladı ve 4 taşın hepsi hazineye gitti. Yalnızca son taşın düştüğü kuyuya bakılır; yolda geçtiğin kuyuların sayısı önemli değildir. Çift kuralı da yalnızca rakibin kuyularında geçerlidir: kendi kuyunda çift yapmak sana bir şey kazandırmaz.

5 Boş kuyu kuralı: karşıdakini topla

Son taşın kendi bölgendeki boş bir kuyuya düşerse ve o kuyunun karşısındaki rakip kuyuda taş varsa, karşıdaki bütün taşları ve kendi bıraktığın o tek taşı hazinene alırsın.

Örnekte soldan üçüncü kuyu boştu; iki taşlı kuyudan ilki yerine düştü, ikincisi boş kuyuya geldi. Karşısındaki kuyuda 5 taş vardı: 5 + 1 = 6 taş hazineye gitti.

Karşıdaki kuyu boşsa hiçbir şey alınmaz; taşın kuyunda kalır:

Bu kural yalnızca kuyu son taş düştüğü anda gerçekten boşsa işler. Aynı hamlede bütün tahtayı dolaşıp daha önce taş bıraktığın bir kuyuya düşen son taş bu kurala girmez.

6 Set nasıl biter, kim kazanır?

İki oyuncudan birinin altı kuyusu da boşaldığında set biter. Kendi tarafındaki taşları ilk bitiren oyuncu, rakibin tarafında kalan bütün taşları da alıp hazinesine koyar. Sonra iki hazine karşılaştırılır; daha çok taşı olan kazanır. 48 taş olduğu için 24-24 berabere demektir.

Önemli ayrıntı: sırası sende iken senin hamlen rakibin son taşlarını alıp onun tarafını boşaltırsa, tarafı biten rakiptir; senin tarafında kalan taşlar bu durumda rakibin hazinesine gider. Kural metni "kendi tarafındaki taşları ilk biten oyuncu" der, hamleyi yapan oyuncu demez.

Turnuva maçı: 3 set

Turnuva metnine göre bir maç 3 set üzerinden oynanır; 2 seti alan maçı kazanır (kazanana 1, kaybedene 0 puan). Setler sonunda eşitlik olursa maç berabere biter ve ikisine de 0,5 puan verilir; uzatma seti oynanmaz. İkinci seti ilk sette ikinci başlayan, üçüncü seti ilk sette başlayan başlatır.

Başlarken işine yarayacak üç alışkanlık

1. Her hamlede önce hazineye tam denk gelen kuyu var mı diye bak; tekrar oynamak ucuz bir tempodur.
2. Rakibin tek sayıda taşı olan kuyularına (1, 3, 5) dikkat et: son taşınla çift yapabileceğin kuyular bunlardır. Rakip senin için de aynısını arıyor, kendi kuyularını hesapla.
3. Boş kuyunun karşısındaki kuyu kalabalıksa o boş kuyu bir silaha dönüşür. Boş kuyuları kendi lehine açık tut, rakibin tek taşla kapatmasına izin verme.

Sık sorulan sorular